KGU News >>Văn học >>Ký - Luận
KGU Tạo bài viết  
Thứ hai 23 Tháng bẩy. 2012

Bốn câu thơ thắm đượm nghĩa tình đồng đội




Tác giả: NghiPH

                                                         NghiPH

 

1.Về tác giả

 

Anh Lê Bá Dương tự kể: Bố tôi là người TP. Vinh, mẹ quê Diễn Châu, gia đình lên Nghĩa Đàn ở, tôi lại sinh ở Hà Nội, học ở Hà Đông, 13 tuổi về lại Nghệ An, 15 tuổi tôi trốn nhà đi bộ đội.

 

Anh Lê Bá Dương hiện nay là nghệ sĩ Nhiếp ảnh, Hội viên hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam, là nhà báo, phóng viên thường trú của báo Văn hoá tại Nha Trang.

 

Nhập ngũ năm 15 tuổi và ngay trong trận đánh vào thôn Tây Trì (Đông Hà) khi 15 tuổi “cộng” 49 ngày, anh đã trở thành dũng sỹ diệt Mỹ. Những năm tiếp theo từ 1968 đến 1973, qua nhiều trận đánh nổi tiếng trên chiến trường Quảng Trị, anh đã được tặng nhiều danh hiệu dũng sỹ diệt Mỹ, dũng sỹ diệt cơ giới, dũng sỹ diệt máy bay… Người chiến sỹ với hơn chục vết thương trên khắp cơ thể đã hai lần được đề nghị tuyên dương anh hùng nhưng rồi vết thương chồng vết thương, việc hoàn tất hồ sơ mấy lần dở dang không thành.

 

Hồi ấy, trên mặt trận B5 từng đã dấy lên phong trào “Xung kích như Lê Bá Dương, chốt chặt như Lê Bá Dương”. Báo Nhân Dân, Quân Đội Nhân Dân, Tiền Phong đã có nhiều bài viết và in ảnh Lê Bá Dương mặt trẻ măng, kẹp AK giữa chiến trường khói lửa mà mắt cứ trong văn vắt, môi mím chặt mà cứ thấy phảng phất một nụ cười. Dạo đó, chiến trường Quảng Trị, mỗi ngày hao hụt quân số hàng trăm. Cái thuở máu lửa, xác ta và xác địch lộn tùng phèo, đất đá không đủ để che quân...

 

2. Về bản thảo ban đầu của bài thơ Đò lên Thạch Hãn

 

Từ năm 1976, năm nào anh Lê Bá Dương cũng về Quảng Trị thăm viếng đồng đội đã hy sinh. Năm 1987, như mọi năm, Lê Bá Dương về lại Quảng Trị, vào chợ mua hoa. Trước đây anh chỉ hái hoa dại, hoa rừng. Năm 87, lần đầu tiên anh mua hoa ở chợ. Xuống sát mép sông Thạch Hãn anh gặp một bà thuyền chài. Anh bảo: - Mệ cho con đi thuyền dọc sông một vài tiếng, hết bao tiền con trả. Bà cụ đồng ý 8 ngàn đồng một tiếng. Anh ngồi thuyền thả hoa trên sông, nước mắt nhạt nhòa. Bà cụ không nói gì, nhìn anh thả hoa và lặng lẽ chèo đều đặn. 4 tiếng sau, anh bảo 8 ngàn/1 giờ, 4 giờ con trả mệ 50 ngàn. Bà cụ quỳ xuống, khóc nói: - Mi làm rứa sao mệ dám lấy tiền của mi!

 

Chào mẹ, anh lên bờ, ngồi bó gối nhìn dòng sông. Hoa vừa thả dập dờn trôi theo dòng nước. Anh miên man nghĩ: Anh em đang nằm dưới sông, bập bềnh theo những cánh hoa. Có cái thuyền máy chạy ngược lên, bọt nước khua trắng. Tự nhiên nước mắt anh ứa ra. Trong đầu anh hình thành những vần thơ. Nguyên văn ban đầu là:

          

            Đò lên Thạch Hãn xin chèo nhẹ

            Đáy sông còn đó bạn tôi nằm

            Tan chợ chiều xuôi đò có vội

            Xin, xin đừng khuấy đục dòng trong

 

Lời bình:

 

Đò lên Thạch Hãn xin chèo nhẹ- đó là lời thỉnh cầu của người cựu chiến binh đối với những ai đi lại trên dòng sông này. Dưới đáy sông các bạn tôi đang yên nghỉ, xin đừng khuấy động. Hãy để cho các bạn của tôi ngủ yên!

 

Mọi người qua đây là qua một nơi linh thiêng. Biết bao chàng trai của đất Việt đã nằm xuống trong lòng dòng sông này. Hãy dành những phút giây lắng đọng bên họ. Có vội, có vội đến mấy cũng xin nhớ rằng, rất nhiều, rất nhiều đồng đội tôi đang nằm dưới đó. Đừng làm gì khuấy đục dòng trong của con sông đã ôm ấp đồng đội của tôi vào lòng đất mẹ.

 

Phải chăng cuộc đời như một phiên chợ chiều? Người ta cứ vội vội vàng vàng bán mua? Anh thỉnh cầu, anh tha thiết mong muốn những người sống trên mảnh đất này đừng khuấy đục dòng đời. Anh dùng hai lần từ “xin” trong một câu thơ. Ai đó khuấy đục dòng đời là có tội với những người đã ngã xuống cho đất nước có hòa bình, tự do hôm nay.

 

Phải chăng, đây chính là những điều mà Lê Bá Dương muốn chia sẻ với chúng ta. Bởi vậy, bản thảo đầu tiên của bài thơ Đò lên Thạch Hãn đã là một bài thơ rất hay. Nó có giá trị riêng của nó.

 

3. Bài thơ Đò lên Thạch Hãn đã được tác giả sửa theo gợi ý của bạn bè

 

Lê Bá Dương đọc bài thơ Đò lên Thạch Hãn cho các anh Thế Vũ, Đỗ Kim Cuông nghe. Các anh ấy rất thích bài thơ này, đồng thời có góp ý và khuyên Lê Bá Dương sửa lại để đăng báo. Lê Bá Dương đã sửa và chúng ta có bản cuối cùng của bài thơ như sau:

 

Đò lên Thạch Hãn ơi chèo nhẹ

Đáy sông còn đó bạn tôi nằm.

Có tuổi hai mươi thành sóng nước

Vỗ yên bờ, mãi mãi ngàn năm.

 

 

Lời bình:

 

 

So với bản ban đầu, ở câu đầu từ “xin” được thay bằng từ “ơi”.  Câu thứ hai vẫn giữ nguyên. Hai câu cuối được thay mới hoàn toàn.

 

 

 

Trong câu thứ nhất, từ “ơi” là thán từ. Ơi gắn với gọi đò. Ở nhiều địa phương, dân ta vẫn gọi: Ơi… đò, bớ… đò! Tiếng gọi vang vọng trên mênh man sóng nước. Tiếng gọi trôi theo dòng sông. Trong bản ban đầu tác giả dùng từ “xin”.  “Xin” thể hiện sự mong ước về sự tĩnh lặng. “Ơi” thể hiện sự lan tỏa theo không gian, theo thời gian. Ơi… đò, bớ người vang vọng mãi một lời nhắc nhở Đáy sông còn đó bạn tôi nằm.

 

Có tuổi hai mươi thành sóng nước- một câu thơ đau đáu.  Một câu thơ làm thổn thức trái tim tôi. Tôi nhớ đến cả một thế hệ “tuổi hào hoa ra trận”. Cả một thế hệ mười tám đôi mươi rời ghế trường phổ thông, trường đại học xung trận. Được huấn luyện cấp tốc 2- 3 tháng, biết bắn là xuất quân. Vào trận bắn xong, chưa biết tránh làn đạn bắn trả. Lóng nga lóng ngóng. Lính mới toe mà. Có anh chưa kịp bắn một viên đạn nào đã hy sinh. Vượt qua sông không bị thương, không hy sinh đã là có chiến tích rồi. Giáp mặt với đối phương- hy sinh. Đi lấy gạo, lấy đạn- hy sinh. Đi hái rau- hy sinh. Đi chôn cất đồng đội- hy sinh. Đưa đồng đội bị thương về tuyến sau- hy sinh… Cả một thế hệ tuổi đôi mươi ra đi không về với Mẹ. Các anh không bao giờ già như tôi, như các chị các anh. Các anh “mãi mãi tuổi hai mươi”!

 

Thế rồi tuổi hai mươi của các anh thành sóng nước. Dòng sông thực dường như không thấy nữa. Ta thấy một dòng sông tâm linh của tuổi trẻ, của tình yêu bất diệt đang chảy hiền hòa, đang vỗ về những người mẹ, người cha, người vợ ngày đêm trông ngóng. Ở tầm rộng lớn hơn, những sóng nước ấy ôm ấp, giữ gìn đất nước này, vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm.   

 

Hai câu thơ mới Có tuổi hai mươi thành sóng nước/Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm có sức khái quát rất cao. Một thế hệ đã hy sinh vì sự trường tồn của đất nước. Tổ quốc và mỗi người chúng ta mãi mãi biết ơn các anh!

 

4. Những dị bản

      

Dị bản 1:

 

Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ

Đáy sông còn đó bạn tôi nằm.

Có tuổi hai mươi thành sóng nước

Vỗ yên bờ bãi mãi ngàn năm.

          

Dị bản 2:

 

Đò xuôi Thạch Hãn ơi  chèo nhẹ

Đáy sông còn đó bạn tôi nằm.

Có tuổi hai mươi thành sóng nước

Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm

         

 Dị bản 3 :

 

Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ

Đáy sông còn bạn tôi nằm

Có tuổi hai mươi thành sóng nước

Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm...

 

Dị bản 4:

 

Đò lên Thạch Hãn ơi chèo nhẹ

Đáy sông còn đó bạn tôi nằm

Có tuổi đôi mươi hòa sóng nước

Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm...

 

 

Cuối cùng xin thông báo một lần nữa: Bài thơ Đò lên Thạch Hãn của anh Lê Bá Dương đã được anh Trần Bắc Hải- một người KGU chúng ta phổ nhạc. Đây là một bài hát hay, rung động lòng người. Mời anh chị em mở nghe theo đường dẫn sau đây:

 

       http://www.studentkgu.vn/music/song/id_708/

 

Chú thích: Trong ảnh, Lê Bá Dương là chiến sĩ đang cầm súng AK


Người post: NghiPH

Ngày đăng: 23-07-2012 13:01






Xem 1 - 10 của tổng số 29 Comments


Trang:  1 | 2 | 3 | Tiếp theo >  Cuối cùng >>

Từ: Guest Ngô an ninh
31/07/2018 22:55:32

Đọc những dòng thơ mà nước mắt chảy dài ,không thể thành tiếng khi đọc .tôi từng đến thạch hãn khi dòng song còn nguyên mùi máu 


lúc đó còn trẻ lắm mười chín tuổi thôi những biết đau thương vô cùng .mong các anh an nghỉ .thương lắm 


tác giả đã nói hộ những người luyến tiếc đồng đội .cảm ơn nhiều lắm .



Từ: Guest Hoàng Mai
19/06/2018 16:45:19


Hôm nay, tôi được ngồi với anh Lê bá Dương giữa chiều hè Đà Nẵng. Anh say sưa kể chuyện về tình yêu đất nước qua những người lính đã ngã xuống, những người lính còn sống. Những câu chuyện của anh chân thực hơn rất nhiều những gì diễn ra trên phim ảnh và trên tivi. Và con người thật của Lê Bá Dương, chỉ khai thác một phần sự thật đã nói nhiều điều hơn những gì sách báo mang lại. 



Từ: Guest Lê dinh dat
15/05/2018 17:51:12

Moi lan vào quang tri di qua song thách han toi lai nho đèn bai tho cua ba duong Việt ve dong doi bai tho tượng doi hoan thiện tu mo de cho đèn kết nhung theo toi de nghi tác gia Nén Súa cau  3  doi chu co thanh chu mau ( mau tuoi hai muối hoa song nước ) nếu được xin cam ổn 



Từ: Guest Trần Chí Phong
23/12/2017 09:41:38

Vô cùng cảm ơn Nhà thơ đã sáng tác bài thơ đã làm rung động con tim của mọi người, của moị thế hệ.Cũng nhờ bài thơ mà nhiều người biết thêm về những người lính đã hy sinh trong cuộc chiến tranh bảo vệ tổ quốc đó là sự hy sinh thiêng liêng nhất của con người. 


Theo tôi bản thảo đầu tiên vẫn là bản nói lên được sự đau xót nhất của người còn sống đối với người đã khuất



Từ: Guest Phạm Cao Minh
27/07/2017 09:11:11

Thưa các chú cháu rất xúc động khi đọc bài thơ này. Cháu đã đọc từ lâu nhưng nay mới hiểu được xuất xứ và hoàn cảnh ra đời của bài thơ. Với riêng ý kiến cháu ( người miền Bắc) cháu vẫn thích chữ " Xin" hơn chữ " Ơi" nhưng có lẽ xuất xứ và ý của các chú đã thay chữ này trong bài thơ mang chất giọng của miền Trung. Do đó có thể hiểu được... Một lần nữa xin cảm ơn tác giả bài viết . Cháu cũng là người lính, cũng từng tham gia mặt trân phía Bắc nhưng có lẽ sự ác liệt của chiến sự tại Quảng trị thì cháu khâm phục. Trong dịp kỷ niệm 70 năm ngày TBLS cháu được đọc lại bài thơ này cháu đặc biệt trân trọng sự hy sinh lớn lao của các thế hệ đi trước, đặc biệt cảm ơn tới tác giả bài  thơ là chú Lê Bá Dương. 



Từ: Guest ngocj hoàng
17/04/2017 16:27:08

Xem lại bài thơ gơi lại một thời để nhớ-- cái tuổi chúng tôi " xếp bút nghiên theo ngiệp binh đao..."


theo ý tôi từ: ơi thay bằng: xin-nó đánh thức lương tâm môt ai khi đã đây để tri ân những người đã ngã xuông- câu3: có tuổi20 sữa thành tuổi đôi mươi



Từ: Guest ĐỗKhiem
10/01/2017 08:23:59

Tôi thích từ "xin" hơn  vì đó là lời thỉnh cầu da diết khắc khoải của đồng đội, của cả một thế hệ. Xa hơn là sự xót xa tri ân của dân tộc với những người con vì Nước quên sinh. Dùng tư "ơi" ở đây nói chỉ bó hẹp là tiếng gọi " ơi đò" " bớ đò" thổ ngữ của một vùng sông Nước đôi bờ Thạch hãn! Cầu chúc hương hồn các anh siêu thoát cõi vĩnh hăng !



Từ: Guest Trịnh Xuân Tiến
07/12/2016 00:30:26

Bạn sẽ không lấn cấn nếu thay đổi cách ngắt từ trong câu thơ Lê Bá Dương. Chẳng hạn, tôi thấy nhiều bạn đã đọc hơi khác, hai chữ mãi mãi không đọc liền, mà đọc cách ra thì cách hiểu bài thơ vừa khác lạ, vừa không thấy gờn gợn nữa. Cụ thể là


Đò lên Thạch Hãn ơi... chèo nhẹ


Đấy sông còn đó, bạn tôi nằm


Có tuổi hai mươi thành sóng nước


Vỗ yên bờ mãi, mãi ngàn năm


 



Từ: NghiPH
08/07/2016 18:00:53

 


 




            Theo sự tìm hiểu của tôi, lúc mới phác thảo bài thơ ở dạng như sau:


           


             "Đò lên Thạch Hãn xin chèo nhẹ


             72;áy sông còn đó bạn tôi nằm


            Tan chợ chiều xuôi đò có vội


            Xin , xin đừng khuấy đục dòng trong"


 


Sau khi được bạn bè góp ý, anh Dương đã sửa và đưa đăng báo:


"Đò lên Thạch Hãn ơi chèo nhẹ


Đáy sông còn đó bạn tôi nằm.


Có tuổi hai mươi thành sóng nước


Vỗ yên bờ, mãi mãi ngàn năm"


 


Theo tôi, bản anh Dương gửi đăng báo là bản gốc (lần đầu được công bố).


Còn các dị bản thì nhiều lắm, anh Dương cũng không biết hết đâu. Có phải bài thơ nào cũng có nhiều dị bản như bài thơ của anh Dương, đâu anh? 


 


 


 


 


 


 



Từ: Guest Lê Vinh
07/07/2016 17:16:45

Vậy bản nào và Dị bản nào đúng, hay đẻ tôi phải hỏi anh Lê Bá Dương?




Trang:  1 | 2 | 3 | Tiếp theo >  Cuối cùng >>

Tổng số bài và comment post theo từng khoa

KhoaBài viếtComment
Sinh 556 9478
385 2819
Hóa 837 9698
Luật 717 11643
Toán 66 376
Kinh tế 4 108
Câu Lạc Bộ 30 1
NCS 3 70
Bạn bè 196 1189
Dự bị 0 0
Ngôn ngữ 2 2

10 người post bài nhiều nhất

UserSố bài viết
TungDX 289
NghiPH 305
NgocBQ 126
ThaoDP 102
CucNT 120
CoDM 87
LiTM 85
PhongPT 71
HaiNV 93
MinhCK 69

10 người comment nhiều nhất

UserComment
Guest 6874
NghiPH 3218
LiTM 1878
HaiNV 1851
KhanhT 1743
CucNT 1717
TungDX 1565
ThanhLK 1545
VanNH 1441
ThoaNP 1235
s