KGU News >>Văn học >>Ký - Luận
KGU Tạo bài viết  
Thứ bảy 15 Tháng một. 2011

Mẻ ngào khoai nước dại của bu tôi




Tác giả: NghiPH

Mẻ ngào khoai nước dại của bu tôi

NghiPH

Cây khoai nước dại mà tôi nói ở đây không phải là cây dọc mùng, không phải là cây khoai nước (hay còn gọi là cây khoai môn nước), cũng không phải là cây ráy. Lá cây này có lá gần giống lá cây ráy nhưng có phần to hơn, lá của nó màu xanh chứ không phải màu đỏ tía. Giống như cây ráy, cây khoai nước dại gây ngứa nhưng độ ngứa thấp hơn. Về thân hình, nó  gần giống khoai môn nước nhưng không có củ như môn nước. Người ta không ăn thân và lá cây khoai nước dại, chỉ ăn ngào của nó mà thôi.

Hồi còn bé ở quê, thầy tôi và tôi rất chịu khó trồng khoai nước dại. Cách trồng rất dễ. Cứ vớt bùn đắp lên ven bờ ao, bờ hồ, bờ ruộng rồi cắm nhánh khoai nước dại xuống là nó nên bời bời. Loại này đẻ nhánh rất nhanh. Các chị gái của tôi thường cắt những thân khoai nước dại này về để nấu cám cho lợn ăn. Cắt xong một lượt từ bờ ao bên này sang bờ ao bên kia, quay lại có thể cắt lượt mới rồi.

Hai cha con tôi trồng cây khoai nước dại ở khắp nơi. Không những đủ nuôi lợn nhà mà còn thừa cắt đơm thành bó để bu đem ra chợ bán. Tiền có được do bán khoai nước dại, bu hào phóng cho tôi mỗi lần một ít. Khi thì năm xu, khi thì một hào. Tôi để dành để thi thoảng cuốc bộ năm cây số xuống cửa hàng sách của huyện mua sách. Có khi chưa kịp đi mua sách, tiền xu để trong túi áo bị thủng, rơi đâu mất. Tôi đến chỗ chăn trâu bới từng vạt cỏ tìm đi tìm lại  mà không thấy. Tôi tiếc ngẩn, tiếc ngơ suốt mấy ngày liền. 

            Quay lại chuyện về ngào khoai nước dại.

            Ngào khoai nước dại chính là tay của loại cây này. Muốn có ngào khoai tôi thường đắp bùn vào gốc cây, có bùn mới các ngào khoai trổ ra rất nhiều. Sau những cơn mưa các cây khoai nước dại thi nhau mọc ra các ngào tươi mơn mởn.

            Được bu sai, tôi ra bờ ao cắt về một mớ to ngào khoai nước để bu làm món ngào khoai nước dại nấu mẻ hay còn được gọi là món mẻ ngào khoai nước.

            Mớ ngào khoai nước dại được rửa sạch hết bùn đất ở ao và đem về sân nhà. Đầu tiên là khâu ngắt và tước vỏ. Cách làm tương tự như làm rau dút hoặc ngọn rau bí, ngọn xu xu. Ta bẻ thành từng đoạn ngắn, tước bớt vỏ rồi thả vào chậu nước gạo có pha chút muối. Phần tay khoai nước nào còn non, mềm mới lấy, phần nào già, cứng bỏ ra để nấu cám lợn.

              

            Khâu này xem ra cũng dễ nhưng mọi người thường ngại làm vì động vào ngào khoai nước dại là bị ngứa. Ai bị ngứa nên rửa tay sạch, lau khô rồi cho tay vào thùng gạo sẽ rất đỡ. Riêng tôi, khi làm ngào khoai nước dại không thấy ngứa gì cả. Bu tôi rất tín nhiệm tôi vì tôi biết làm và không phàn nàn, kêu la do bị ngứa như các chị và các em gái.

Nguyên liệu chính thứ hai là mẻ. Chắc ai cũng biết, mẻ là một món ăn, một thứ gia vị truyền thống của người Việt mình (chủ yếu là dân phía Bắc), dùng để nấu các món: thịt chó nấu riềng mẻ, chân giò thui nấu riềng mẻ (thường gọi là giả cầy). Ốc nấu với chuối xanh mà có mẻ thì thật là tuyệt. Mẻ dùng để nấu riêu cá, riêu ốc nhồi, óc vặn đều rất hợp. Trong trường hợp tôi đang kể là dùng mẻ để nấu với ngào khoai nước dại- một món ăn, có lẽ, chỉ thấy ở quê tôi. 

            Để có mẻ phải gây mẻ hay còn gọi là nuôi mẻ. Gây mẻ không khó lắm: Ta xin một chút mẻ của ai đó (hay mua ngoài chợ), cho vào lọ sạch hoặc một cái hũ (chất liệu bằng gốm là tốt nhất), rộng miệng. Đưa vào một bát cơm nguội phủ lên mặt mẻ, đậy nắp lọ nhẹ nhàng (không nên đậy quá chặt), chỉ tuần sau là có hũ mẻ ngon lành. Cơm cho mẻ ăn phải là cơm nguội được nấu dẻo ngon lành, không thiu, không lẫn canh rau hoặc thức ăn mặn (cơm thiu hoặc cơm nóng quá hoặc bị mặn mẻ sẽ chết), không nhất thiết phải xấp nước. Có thể cho mẻ ăn thêm miếng chuối tiêu chín cắt lát, mẻ càng thơm.

            Nếu muốn gây mẻ từ đầu (không xin mẻ có sẵn) thì ta dùng cơm nguội ngon cho vào trong lọ, hũ rộng miệng, cho thêm một mẩu xương ống mới hầm nhừ (không mặn), ủ trong khoảng 10 ngày sẽ có mẻ.

            Con mẻ khác với con dòi, nó rất nhỏ bé và sinh động. Ta nhìn thấy tập đoàn con mẻ vận động khiến mặt hũ mẻ có vẻ óng a óng ánh. Đôi khi mẻ bị đói, bò cả lên thành hũ, lúc đó lưu ý cho mẻ ăn kẻo để lâu mẻ sẽ chết. Dân gian có câu: “Không có ăn đến mẻ cũng chết”. Để lâu hũ mẻ trông có vẻ bẩn, vì mẻ bò lên miệng lọ và chết, nhưng không sao, mẻ trong lọ vẫn ngon, có mùi thơm chua chua man mát, rất dễ chịu. Ta lau chùi miệng hũ cho sạch sẽ  ổn thôi. Mẻ tự làm lấy ngấu và ngon, chứ mua mẻ ở chợ không được ngon lắm.

            Khi lấy mẻ, ta dùng thìa sạch, gạt lớp mẻ trên lấy mẻ ở dưới, nhiều ít tùy khẩu vị, tùy món, hòa mẻ vào nước thường, lọc qua vỉ lọc, lấy nước mẻ. (Nếu để ướp thịt chó hoặc chân giò thui thì không cần hòa mẻ với nước, mà cho lên vỉ lọc lược lấy bột mẻ, bỏ bã, trộn đều vào thịt đã ướp sẵn với mắm tôm và riềng). Món ăn có mẻ rất ngon và mềm. Sau mỗi lần lấy mẻ để dùng, ta nhớ cho mẻ ăn với lượng cơm tương đương với lượng mẻ đã lấy đi.  

               

            Khâu tiếp theo là ta phi hành, tỏi, cà chua rồi cho nước mẻ vào, đổ nước (vừa đủ cho một bữa ăn) đun sôi. Tra mắm, muối vừa đủ. Khi nước sôi ta bỏ ngào khoai đã được tước vỏ, ngắt thành những đoạn ngắn vào nồi, đun tới chín nhừ thì được. Trước khi bắc nồi ra, ta rắc lá tía tô thái nhỏ.

Món ngào khoai nước dại nấu mẻ có vị chua thanh, ăn rất thơm, mát, lành, bổ. Đây là món khoái khẩu của cả nhà tôi. Dùng để ăn với cơm hoặc với bún đều rất ngon. Nếu hôm nào tôi kiếm được tôm, tép cho vào nồi mẻ thì càng ngon hơn.

Ở trên tôi có nhắc đến cây ráy, cây dọc mùng và cây khoai môn nước. Cây ráy không thấy ai ăn cả. Những bó dọc mùng mà tôi thấy bán khá nhiều ở các chợ Hà Nội nấu với mẻ rất hợp. Còn củ khoai môn, gồm củ khoai môn và củ khoai môn nước nấu với mẻ đều ngon. Thịt trâu, thịt bò, nhất là thịt trâu nhúng mẻ đun sôi ăn rất thú vị.

 Hồi ở quê, bu tôi còn hay nấu riêu cá, riêu ốc (ốc nhồi, ốc vặn, ốc nứa) với mẻ nữa. Ăn ngon lắm, các bạn ơi!  

            Món ngào khoai nước dại nấu mẻ ngay ở quê tôi cũng rất ít nhà nấu để ăn. Tôi đem biếu thì ai cũng khen ngon nhưng ngại làm vì sợ bị ngứa khi tước ngào khoai nước dại.

            Riêng nhà tôi, ai nấy đều nghiền món này. Khi nào thèm quá, tôi lại nhắc bu: - Bu ơi! Ta làm món mẻ ngào khoai nước đi bu! Bu gật đầu: - Ừ, con đi lấy ngào khoai đi! 

Từ hồi bu đi xa, tôi không còn được ăn món mẻ ngào khoai nước nữa.


Người post: NghiPH

Ngày đăng: 15-01-2011 22:10






Xem 1 - 10 của tổng số 23 Comments


Trang:  1 | 2 | 3 | Tiếp theo >  Cuối cùng >>

Từ: Guest Kim Tú
02/03/2022 23:46:28

nhà con còn thích dọc mùng nữa bác ợ, con nhớ bà nội, nhớ ngày xưa quá


 


 



18/03/2011 15:40:37

Từ hồi bu đi xa, tôi không còn được ăn món mẻ ngào khoai nước nữa.


Còn ba, còn mẹ chúng ta còn hạnh phúc.


Có phải Tổng Nghị thèm món "ngào khoai" đâu. Tổng Nghị đang nhớ Mẹ.


Xin chia sẻ cùng ANH.



Từ: NghiPH
17/02/2011 19:33:52

 


Cám ơn Nguyệt đã chia sẻ về bài viết của anh. Em nói đúng suy nghĩ của anh: Chúng ta đang chán cái cảnh ầm ầm, ào ào, nhốn nháo, lộn xộn của đô thị thời chưa đi vào nề nếp, kỷ cương nên rất mong được  trở về với “những cảnh đồng quê yên tĩnh, bầu trời trong veo và nước hồ xanh biếc thủa nào”.   



Từ: NguyetTM
17/02/2011 19:14:08

Anh Nghị ơi, em cũng rất thích món ngào khoai nước đấy. Quê em gọi là bồng khoai. Thỉnh thoảng về Hải phòng, mấy đứa em biết em thích món đó nên cũng làm để đãi chị. Dôi khi em mang mấy bó lên Hà Nội "ăn dần" cho đỡ nhớ. Vậy lần sau về quê em se mang lên cho anh nhé. Ở Hà Nội mình cũng có thể thưởng thức được món đó nếu như có thì giờ lang thang ở chọ Đông Xuân thì thỉnh thoảng họ cũng bán. Một món tuwong tự như vậy mà nhà Chùa hay nấu đó là canh búp khoai môn. Búp khoai môn cũng nấu y hệt như nấu bồng khoai vậy. Đó là món ăn chay em rất thích.


Cảm ơn anh Nghị đã gợi lại bao kỷ niệm đồng quê mà chỉ có những người đã trải qua tuổi thơ ở đó mới nhớ da diết vậy, trìu mến là vậy.Có lẽ cũng không hẳn như Minh Lý nói rằng bọn mình già rồi nên nhớ về xưa nhiều quá. Cái chính là bọn mình đang ngán ngẩm cái cảnh đô thị ồn ã như hiện nay và mơ mộng về những cảnh đồng quê yên tĩnh, bầu trời trong veo và nước hồ xanh biếc thủa nào mà thôi.   



Từ: ThongNV
23/01/2011 17:11:04

- Tốt nhất khi em Vinh ra chơi Nghị đừng trổ tài nấu nữa không chiến tranh nổ ra thì nguy hiểm.


- Nếu không rút trộm đòng đòng lúa thì làm sao trở thành trẻ chăn trâu chính hiệu được. Hội cuối cấp 3, mình trọ học do không có thức ăn nên tan học về là chui vào ruộng ngô để tách những hạt đậu tương non mang về trưng với muối ăn.


-Tuần trước mình về Phú xuyên có ghé qua chợ quê vẫn thấy người ta bán ngào khoai nước đấy Nghị. Khi nào cần chiêu đãi món này Bạn đi Taxi xuống đó mua cũng tiện thôi. À chợ bán cả mẻ nữa, bạn không phải mất công làm đâu.



Từ: NghiPH
23/01/2011 16:27:34

- Chị @ChiNB: Nếu có nguyên liệu là mớ ngào khoai nước thì em vẫn làm được món mẻ ngào khoai nước để đãi anh chị em, chị ạ. Em về quê không thấy ở những bờ ruộng, vạt ao, hồ có cây khoai nước dại nữa. Đây chính là nơi mà em và thầy em trồng rất nhiều khoai nước dại năm xưa.  


- @ LýTM: Em nhắc tới cái cảnh ăn mấy thứ quả dại tím cả môi làm anh nhớ lại hồi đi chăn trâu hay tìm ăn quả phèn len, quả duối, quả lạc tiên.


Rồi rút trộm đòng đòng lúa, nhất là lúa nếp, lúa dự thơm… để ăn.  Ôi! Đòng đòng lúa sao mà thơm mà ngọt mà ngon đến thế! Không biết anh Thông, anh Hải, em Lý… có hay rút trộm đòng đòng không?


- @VinhTQ: Anh chưa trổ tài nấu nướng khi em ra Hà Nội chơi không có nghĩa là anh không biết nấu nướng. Anh chỉ sợ trước mặt em anh lại lóng nga lóng ngóng đánh đổ cái này, làm vỡ cái kia thôi!


- Chúc em HuyềnBT làm mẻ  thành công: ngấu, thơm và ngon!


- Cám ơn anh chị em đã comment về một bài viết nhớ quê, nhớ bu của tôi!



Từ: HuyenBT
22/01/2011 06:28:20

Ô, chị Hạnh ơi, thế đây không phải là những bài trích trong tuyển tập của anh Nghị :"Bằng lòng đi em về với quê anh", để dụ chị về làm dâu đòng bằng Bắc bộ ạ?


Anh Nghị có một sê-ri "nhớ quê", làm bao nhiêu người cũng ngẩn ngơ nhớ!


 Em cảm ơn anh Nghị về cách làm mẻ, làm mắm tép...(Mai là ngày nghỉ, em thử làm mẻ theo cách của mẹ anh). Nhưng em được biết không dễ mấy ai làm được. Chỉ những người phụ nữ khéo mới làm được mắm tép "ngấu", muối được dưa thơm. Cũng như ở bên này, không phải phụ nữ nào cũng làm được bánh Thánh ngon. Không chỉ tay khéo, mà còn hồn trong, vía nhẹ nữa. Những người phụ nữ ấy đáng quý lắm!


@Anh Thông ơi, Anh Nghị kể về mẻ ngào khoai nước, mà em còn được biết thêm được điều thú vị về bài hát "Bồng bồng cõng chồng đi chơi". Thế mà em cứ nghĩ, đó là con bồng ngựa! Tại con Bồng ngựa cũng hay cõng nhau.Anh Thông ngày bé, chắc cũng hay trốn việc đi chơi lắm nhỉ, anh biết bao nhiêu là trò tuổi thơ.


Các anh, các chị là quê hương cho em rồi đấy!



Từ: VinhTQ
20/01/2011 20:51:11

Hom nay mới vô mạng được, vào trang web của chúng ta đọc bài viết của anh Nghị mà ngạc nhiên về tài ẩm thực của "cụ" Nghị. Là người có thời gian tá túc ở nhà Hạnh - Nghị, Vinh chưa thấy anh Nghị trổ tài nấu nướng bao giờ, nay mô tả cách thức nấu nướng, đặc biệt là cách làm mẻ thì bái phục!  bái phục! Tiếc thay là chưa từng bao giờ được nếm món ăn đồng quê hấp dẫn như vậy. Bù lại cũng học được một số gợi ý về món ăn với mẻ. Vinh rất thích những món có mẻ đấy. Góp vui về ẩm tưực đôi dòng để hưởng ứng lời kêu gọi của Hội trưởng và TBT đấy.  



Từ: HanhLM
20/01/2011 00:05:01

@ Chị Tuyết à, đúng là giỏi "ný thuyết" thì cũng được nửa cái giỏi rồi. Mà theo "Góc nhìn tích cực" của em Châu thì như thế là quá tốt rồi. À, nghe HT nói là DS Về nguồn đã là 50 HN và 17 HCM rồi chị ạ. Cầu mong mọi thủ tục suôn sẻ để anh chị em mình chóng thực hiện được mong ước, chị nhỉ.


@ Anh Khánh ơi, em xin cám ơn anh về lời "cảnh báo ngọt ngào" và em xin "tuân lệnh" anh là luôn cảnh giác cao độ, "phòng còn hơn chống". Anh Khánh ơi, bà nội các cháu hơi bị quý con dâu đấy anh ạ, vì em luôn thuộc "nằm lòng" thơ của Xuân Quỳnh: "Mẹ đâu mẹ của riêng anh/ Mẹ là mẹ của chúng mình đấy thôi/ Mẹ tuy không đẻ, không nuôi/ Mà em ơn mẹ suốt đời chưa xong..." mà anh!



Từ: TuyetHA
19/01/2011 22:21:09

Không có nhẽ chị lại "bé cái nhầm" hả Hạnh? Các anh giai đi Tây về anh nào mà chẳng biết nấu nướng, nhất lại là các chú bộ đội đi học nữa thì phải giỏi là đúng rồi. Chẳng nhẽ"chú" Nghị lại chỉ giỏi "ný" thuyết thôi à? Hay tại em Hạnh là siêu đầu bếp nên khó tính, có oan cho TBT không đấy? Kể cả giỏi "ný" thuyết cũng đáng nể rồi hạnh ạ




Trang:  1 | 2 | 3 | Tiếp theo >  Cuối cùng >>

Tổng số bài và comment post theo từng khoa

KhoaBài viếtComment
Sinh 562 9482
387 2824
Hóa 878 9760
Luật 721 11647
Toán 66 376
Kinh tế 4 108
Câu Lạc Bộ 30 1
NCS 3 70
Bạn bè 197 1189
Dự bị 0 0
Ngôn ngữ 2 2

10 người post bài nhiều nhất

UserSố bài viết
TungDX 289
NghiPH 306
NgocBQ 130
ThaoDP 108
CucNT 123
CoDM 88
PhongPT 73
HaiNV 93
LiTM 85
MinhCK 70

10 người comment nhiều nhất

UserComment
Guest 7149
NghiPH 3219
LiTM 1879
HaiNV 1853
KhanhT 1743
CucNT 1718
TungDX 1565
ThanhLK 1545
VanNH 1441
ThoaNP 1257
s